Train the trainer to program, w którym doświadczeni pracownicy uczą się prowadzić szkolenia dla swoich kolegów. Ekspert z działu zna temat, ale nie zawsze wie, jak go przekazać dorosłym, jak zaplanować ćwiczenia i jak sprawdzić, czy uczestnicy faktycznie coś wynieśli. Dobrze przygotowany program uczy właśnie tego.
Na skróty
Czego dowiesz się z artykułu:
- Jakie zadania i umiejętności przypisuje trenerowi wewnętrznemu klasyfikacja ESCO
- Jak podzielić odpowiedzialność między trenera, eksperta merytorycznego i właściciela programu
- Jak projektować zajęcia według ADDIE i cyklu Kolba
- Co badania mówią o skuteczności programów train the trainer
Dla kogo jest ten artykuł:
- Specjaliści L&D i HR budujący sieć trenerów wewnętrznych
- Eksperci, którzy mają zacząć prowadzić szkolenia w firmie
- Menedżerowie, których ludzie mają uczyć innych
Czas czytania: 7 minut
Kim jest trener wewnętrzny
Europejska klasyfikacja zawodów ESCO, prowadzona przez Komisję Europejską (esco.ec.europa.eu), opisuje zawód „trener wewnętrzny” pod kodem 2424.2, w grupie specjalistów do spraw szkoleń i rozwoju kadr. Według ESCO trenerzy wewnętrzni szkolą pracowników i udzielają im wskazówek, żeby poprawić ich umiejętności, kompetencje i wiedzę zgodnie z potrzebami przedsiębiorstwa.
Ważniejsza od definicji jest lista umiejętności podstawowych. ESCO wymienia wśród nich przygotowywanie planów lekcji, dostosowywanie metod nauczania do grupy docelowej, posługiwanie się praktycznymi przykładami, udzielanie konstruktywnych informacji zwrotnych, kształcenie dorosłych i procesy oceny. Wiedza fachowa w dziedzinie szkolenia jest na tej liście tylko jedną z pozycji. To dobra podpowiedź dla programu train the trainer: ekspert ma już wiedzę, a program musi dołożyć resztę.
Role w programie trenerów wewnętrznych
Program działa lepiej, gdy odpowiedzialność jest rozdzielona i nazwana:
- Trener wewnętrzny prowadzi zajęcia, dobiera ćwiczenia do grupy i daje informację zwrotną uczestnikom.
- Ekspert merytoryczny odpowiada za poprawność treści. Bywa tą samą osobą co trener, ale nie musi: czasem lepszy efekt daje para, w której ekspert przygotowuje materiał, a trener go prowadzi.
- Właściciel programu, zwykle ktoś z L&D, ustala cel, standardy materiałów i sposób oceny, dba o rozwój trenerów i zbiera dane.
- Przełożony uczestnika pomaga przenieść naukę do codziennej pracy i jest źródłem informacji, czy zachowanie się zmieniło.
Trener wewnętrzny ma przewagę, której nie ma trener zewnętrzny: zna procesy, systemy i język firmy. Ma też ograniczenie: szkolenia prowadzi obok swojej podstawowej pracy, więc program musi uwzględnić jego czas.
Jak projektować zajęcia: ADDIE i cykl Kolba
Popularnym szkieletem projektowania szkoleń jest model ADDIE. Przykład jego użycia opisują Ge i współautorzy w pracy dostępnej w pubmed.ncbi.nlm.nih.gov: w fazie analizy zespół zidentyfikował luki kompetencyjne na podstawie oceny potrzeb interesariuszy i przeglądu literatury, w fazie projektowania ustalił program, w fazie opracowania przygotował materiały, przypadki i narzędzia oceny, potem przeprowadził zajęcia, a w fazie ewaluacji ocenił wyniki. Dla trenera wewnętrznego najważniejsza lekcja z ADDIE jest prosta: zanim powstanie pierwszy slajd, trzeba wiedzieć, jaki problem szkolenie ma rozwiązać.
Drugim narzędziem jest cykl uczenia się przez doświadczenie Davida Kolba. Alharbi w pracy z pubmed.ncbi.nlm.nih.gov opisuje jego etapy: konkretne doświadczenie, refleksyjną obserwację, abstrakcyjną konceptualizację i aktywne eksperymentowanie. W praktyce oznacza to, że dobre zajęcia nie zaczynają się od wykładu. Uczestnik najpierw coś robi, potem razem z trenerem omawia, co się stało, dochodzi do zasady i próbuje ją zastosować w nowej sytuacji.
Tu przydaje się facylitacja. Trener, który facylituje, prowadzi grupę przez ćwiczenie i omówienie zamiast podawać gotowe odpowiedzi. To umiejętność, której eksperci zwykle muszą się nauczyć, bo w pracy na co dzień to oni odpowiadają na pytania.
Co wiadomo o skuteczności programów train the trainer
Przegląd systematyczny Nexø i współautorów z pubmed.ncbi.nlm.nih.gov objął 11 badań nad programami train the trainer dla pielęgniarek, wybranych z 3800 rekordów. Autorzy stwierdzili, że takie programy mogą istotnie poprawić wiedzę uczestników, ale wyników dotyczących umiejętności i praktyki było za mało, żeby je podsumować. To przestroga dla każdej organizacji: test wiedzy po szkoleniu nie wystarczy.
Dlatego ocenę warto zaplanować od początku. Popularną ramą jest model Kirkpatricka (przypis: jego właściciel, Kirkpatrick Partners, sprzedaje szkolenia i certyfikacje z tego modelu; opis poziomów na www.kirkpatrickpartners.com). Rozróżnia on reakcję uczestników, uczenie się, zachowanie w pracy i wyniki organizacji. W programie trenerów wewnętrznych oceniamy na dwóch piętrach: czy trenerzy nauczyli się prowadzić zajęcia i czy ich uczestnicy zmienili sposób pracy.
Czytaj także
- Mierzenie efektywności szkoleń — model Kirkpatricka w praktyce — poziomy oceny
- Blended learning — projektowanie programu — łączenie form
- Szkolenia przyjazne neuroróżnorodnym uczestnikom — dopasowanie metod
Rozwijaj kompetencje
Warsztat prowadzenia szkoleń daje Akademia Trenerska – Train the Trainer, a pracę z grupą i prowadzenie ćwiczeń rozwija szkolenie Facylitacja warsztatów i efektywne spotkania. Skontaktuj się z nami, żeby dopasować program do Twojej sieci trenerów wewnętrznych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czym jest program train the trainer?
To program, w którym pracownicy, zwykle eksperci w swojej dziedzinie, uczą się prowadzić szkolenia dla innych. Obejmuje projektowanie zajęć, metody pracy z dorosłymi, facylitację, informację zwrotną i ocenę efektów. Po programie trener prowadzi szkolenia samodzielnie, z merytorycznym wsparciem i standardami od właściciela programu.
Czym facylitacja różni się od prowadzenia szkolenia?
Prowadzenie szkolenia może oznaczać przekazywanie wiedzy, na przykład wykładem. Facylitacja to prowadzenie grupy przez proces: ćwiczenie, dyskusję, wspólne wnioski. Facylitator zadaje pytania i pilnuje przebiegu, a odpowiedzi wypracowuje grupa. Dobry trener wewnętrzny korzysta z obu sposobów i wie, kiedy który wybrać.
Jakie metody szkoleniowe powinien znać trener wewnętrzny?
Przede wszystkim te, które dają uczestnikom doświadczenie i czas na refleksję: studium przypadku, ćwiczenie na prawdziwym zadaniu, symulację, pracę w parach i omówienie. Cykl Kolba pomaga ułożyć je w kolejności. Do tego dochodzi umiejętność dawania konstruktywnej informacji zwrotnej.
Jak sprawdzić, czy szkolenia trenerów wewnętrznych działają?
Zaplanuj ocenę przed szkoleniem. Model Kirkpatricka podpowiada poziomy oceny: reakcję, uczenie się, zachowanie i wyniki. Ankieta i test wiedzy to początek, a o skuteczności świadczy dopiero zmiana w pracy, którą widzi przełożony, oraz miara biznesowa ustalona z właścicielem programu.