Ślad węglowy organizacji i produktu

Dlaczego ślad węglowy przestaje być dobrowolny

Raportowanie zrównoważonego rozwoju według dyrektywy CSRD obejmuje ujawnienie emisji gazów cieplarnianych w standardzie ESRS E1 — w zakresach 1, 2 i 3. Presja nie płynie jednak wyłącznie z regulacji. Klienci biznesowi pytają dostawców o ślad węglowy dostaw, bo sami muszą policzyć emisje własnego łańcucha wartości. Instytucje finansowe chcą tych samych danych. Mniejsze firmy odpowiadają na takie zapytania coraz częściej według VSME — dobrowolnego standardu raportowania zrównoważonego rozwoju dla MŚP.

Wspólny mianownik tych pytań jest prosty: potrzebne są dane, które da się sprawdzić. Udokumentowane granice, źródła danych, wskaźniki i założenia — tak, by obliczenie dało się zweryfikować i powtórzyć. Sama liczba bez metodyki nie odpowiada na żadne z nich.

Dwa filary: obliczenie i samodzielność zespołu

Usługa łączy dwie rzeczy, które zwykle kupuje się osobno. Pierwszy filar to obliczenie śladu węglowego organizacji (CCF), opcjonalnie rozszerzone o ślad węglowy wybranych produktów (CFP). Drugi filar to program szkoleniowo-warsztatowy dla zespołu ESG, prowadzony na danych zebranych w tym samym projekcie.

Kolejność ma znaczenie. Zespół, który uczestniczył w pierwszym obliczeniu, wie, skąd wzięła się każda liczba, które dane były niekompletne i jakie założenia przyjęto. Taki zespół może powtórzyć obliczenie za rok bez zewnętrznego doradcy. Jednorazowy raport bez transferu kompetencji trzeba co roku zamawiać od nowa.

Ślad węglowy organizacji (CCF)

Obliczenie prowadzimy według GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard i normy ISO 14064-1. Zaczyna się od granic. Granice organizacyjne ustalamy według jednego z trzech podejść GHG Protocol: udziału w kapitale, kontroli finansowej albo kontroli operacyjnej. Granice operacyjne rozstrzygają, które źródła emisji i które kategorie łańcucha wartości wchodzą do obliczenia.

Zakres 1 — emisje bezpośrednie. Spalanie paliw w instalacjach stacjonarnych (kotły gazowe i olejowe, agregaty prądotwórcze), paliwa zużywane w maszynach i urządzeniach (na przykład w wózkach widłowych), emisje z floty własnej i leasingowanej oraz emisje niezorganizowane (ulotne) — wycieki czynników chłodniczych z instalacji klimatyzacji i chłodnictwa.

Zakres 2 — emisje pośrednie z zakupionej energii. Energia elektryczna, ciepło z sieci ciepłowniczej, chłód i para technologiczna. Zakres 2 liczymy dwiema metodami: location-based, na średnich krajowych wskaźnikach KOBiZE, oraz market-based, na wskaźnikach dostawców energii z uwzględnieniem gwarancji pochodzenia.

Zakres 3 — łańcuch wartości. Kategorie wybieramy po istotności dla organizacji. Typowo są to: zakupione towary i usługi (kategoria 1); działania związane z paliwami i energią nieujęte w zakresach 1 i 2, w tym WTT i straty przesyłu (T&D) (kategoria 3); transport i dystrybucja w górę i w dół łańcucha dostaw, czyli zewnętrzni przewoźnicy i logistyka kontraktowa (kategorie 4 i 9); odpady z działalności operacyjnej, w tym opakowania i palety (kategoria 5); podróże służbowe i dojazdy do pracy (kategorie 6 i 7).

Ślad węglowy produktu (CFP) — opcja rozszerzona

Gdy klienci pytają o ślad konkretnych produktów, a nie całej firmy, obliczenie rozszerzamy o CFP dla kluczowych produktów lub grup produktowych — według normy ISO 14067 i GHG Protocol Product Standard. Granice systemu ustalamy wspólnie z zespołem klienta:

• cradle-to-gate — od pozyskania surowców, przez produkcję, po transport do centrum dystrybucyjnego lub bramy zakładu;
• cradle-to-grave — pełny cykl życia, z dystrybucją, użytkowaniem i zagospodarowaniem odpadów po produkcie.

Przy śladzie produktu sięgamy, gdy wymaga tego zakres, po bazy danych cyklu życia produktów — obok publicznych wskaźników, z których korzysta obliczenie śladu organizacji.

Pięć etapów projektu

Kick-off i granice projektu. Granice organizacyjne i operacyjne, rok bazowy i struktura lokalizacji; przy opcji CFP także granice systemu. Rezultat: protokoły ustaleń i harmonogram zbierania danych.

Zbieranie i weryfikacja danych. Przekazanie arkuszy do zbierania danych i sprawdzenie kompletności dokumentów źródłowych. Rezultat: zweryfikowana baza danych zużycia energii, paliw i surowców.

Dobór wskaźników emisji. Wskaźniki z publicznych źródeł, w tym KOBiZE i DEFRA, a przy CFP także z baz danych cyklu życia. Rezultat: model przeliczeniowy wskaźników emisji.

Obliczenia i modelowanie. Zakresy 1, 2 i 3, analiza niepewności i analiza struktury emisji. Rezultat: projekt raportu i zestawienia bilansowe.

Raport końcowy z rekomendacjami dekarbonizacyjnymi. Raport śladu węglowego i prezentacja wyników. Rezultat: raport CCF, a w opcji rozszerzonej także CFP, w formacie PDF i Word.

Etapy są ułożone tak, by nie obciążać codziennych operacji ponad zebranie dokumentów, które organizacja i tak posiada.

Program szkoleniowo-warsztatowy dla zespołu ESG

Program prowadzimy w formule learning-by-doing: na danych zebranych w projekcie, a nie na przykładach z podręcznika. Cel jest jeden — żeby zespół ESG samodzielnie przygotował kolejne coroczne obliczenie. Po programie zespół rozumie wymogi CSRD, VSME i GHG Protocol; sam przygotowuje i rozsyła arkusze do kierowników lokalizacji; weryfikuje jakość danych i przelicza zużycie paliw i energii na ekwiwalent CO2; aktualizuje rok bazowy i monitoruje postępy dekarbonizacji.

Moduł 1. Ślad węglowy i standardy sprawozdawczości

Podstawy prawne i standardy: dyrektywa CSRD, standard ESRS E1 oraz standard VSME, którym dostawcy odpowiadają na zapytania klientów o dane ESG. GHG Protocol wobec ISO 14064-1: kluczowe pojęcia i zasady rachunkowości emisji — dokładność, spójność, przejrzystość. Granice organizacji: udział w kapitale, kontrola finansowa i kontrola operacyjna.

Moduł 2. Ewidencja danych i przepływ informacji

Budowa systemu zbierania danych w organizacji z wieloma lokalizacjami. Analiza danych źródłowych: faktury za energię i gaz, raporty flotowe, ewidencja czynników chłodniczych, zestawienia odpadów. Zarządzanie lukami w danych: szacunki, dane zastępcze (proxy data) i analiza niepewności.

Moduł 3. Metodyka obliczeń i warsztat obliczeniowy

Przeliczanie jednostek fizycznych — kWh, m³, litrów, tonokilometrów — na ekwiwalent CO2 (CO2e) w zakresach 1, 2 i 3. Dobór i aktualizacja wskaźników emisji z publicznych źródeł, w tym KOBiZE i DEFRA, oraz z baz danych cyklu życia, gdy wymaga tego zakres. Scope 3 w praktyce: metody szacowania emisji z zakupionych towarów i z transportu zewnętrznego.

Moduł 4. Warsztat na żywo: obliczenie i struktura raportu

Symulacja przeliczenia danych dla wybranej lokalizacji na arkuszach przekazanych zespołowi w projekcie. Interpretacja wyników: analiza hotspotów, czyli największych źródeł emisji. Formułowanie celów redukcyjnych, w tym celu net-zero, i przygotowanie struktury raportu do komunikacji z rynkiem.

Skąd biorą się wskaźniki i co zostaje w organizacji

Wskaźniki emisji bierzemy z publicznych źródeł — z KOBiZE, który publikuje krajowe wskaźniki dla energii elektrycznej, oraz z DEFRA — a przy śladzie produktu także z baz danych cyklu życia produktów, gdy wymaga tego zakres CFP. Każdy wskaźnik w modelu ma udokumentowane źródło, więc obliczenie da się sprawdzić i powtórzyć.

Zespół klienta dostaje arkusze do zbierania danych i obliczeń — te same, na których pracował w czwartym module — razem z modelem przeliczeniowym i opisem przyjętych założeń. Arkusze zostają w organizacji i są podstawą kolejnego, corocznego przeliczenia.

Jak ustalamy zakres

Przed rozpoczęciem prac udostępniamy kwestionariusz rozpoznania zakresu: liczba i rodzaj lokalizacji, dostępność danych źródłowych, istotne kategorie zakresu 3, potrzeba śladu produktu i skład zespołu ESG. Na jego podstawie oceniamy pracochłonność obu filarów i przedstawiamy wiążącą ofertę.

Granica, którą warto znać: przygotowujemy obliczenie z udokumentowanymi granicami, źródłami danych, wskaźnikami i założeniami, tak by dało się je zweryfikować. Sama weryfikacja ani zapewnienie (assurance) przez niezależny podmiot nie wchodzą w zakres usługi.

Ślad węglowy organizacji i produktu to usługa doradcza z programem warsztatowym, nie szkolenie otwarte. Jeśli szukacie samego szkolenia z raportowania zrównoważonego rozwoju albo z pomiaru śladu węglowego, właściwą ścieżką są szkolenia powiązane z tą kartą.