CSRD to dyrektywa, która nakazuje objętym nią jednostkom opisać w sprawozdaniu z działalności wpływ prowadzonej działalności na ludzi i środowisko oraz ryzyka płynące z tych kwestii, według wspólnych standardów ESRS, i poddać ten opis atestacji. Obowiązek nie jest dobrowolnym raportem o celach, lecz częścią sprawozdawczości rocznej.
Na skróty
Czego dowiesz się z artykułu:
- Który akt jest źródłem obowiązku i który dokłada do niego standardy
- Jakie progi przychodu i zatrudnienia decydują dziś o objęciu obowiązkiem
- Od których lat obrotowych obowiązek startuje dla kolejnych grup jednostek
- Jaki zakres atestacji jest wymagany i kto ją wykonuje
Dla kogo jest ten artykuł:
- Dyrektorzy finansowi i kontrolerzy przygotowujący pierwsze sprawozdanie
- Zespoły zrównoważonego rozwoju zbierające dane do ESRS
- Zespoły danych wyprowadzające te dane z systemów źródłowych
Czas czytania: 8 minut
Źródło obowiązku: akt, a nie wytyczna
Źródło obowiązku warto nazwać dokładnie, bo CSRD bywa mylona z dobrowolnymi ramami raportowania. To dyrektywa (UE) 2022/2464 z 14 grudnia 2022 r. w eur-lex.europa.eu, zmieniająca dyrektywę 2013/34/UE o rachunkowości oraz dyrektywy o audycie i o przejrzystości. Wymogi zrównoważonego rozwoju nie żyją więc w osobnym akcie, lecz w przepisach o sprawozdawczości finansowej — stąd artykuły 19a i 29a dyrektywy 2013/34/UE, do których odwołuje się każda późniejsza zmiana.
Treść ujawnień stoi w osobnym akcie: rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2023/2772 z 31 lipca 2023 r. w eur-lex.europa.eu, które ustanawia standardy ESRS. Dzielą się na przekrojowe — ESRS 1 z wymogami ogólnymi i ESRS 2 z ujawnieniami ogólnymi — oraz tematyczne w obszarze środowiskowym (otwiera go ESRS E1 o zmianie klimatu), społecznym i ładu korporacyjnego. Podział wyznacza przy tym, kto w firmie jest właścicielem których danych, a to zwykle pierwszy problem organizacyjny wdrożenia.
Oba akty spina ocena podwójnej istotności: jednostka ustala, które kwestie są istotne ze względu na jej wpływ na otoczenie, a które finansowo dla niej samej. Wynik tej oceny wyznacza zakres ujawnień, a sprawozdanie bez niej jest zbiorem danych bez uzasadnienia, dlaczego właśnie te.
Progi: kto jest objęty po zmianach
Tu zmieniło się najwięcej i tu najłatwiej oprzeć decyzję na nieaktualnym stanie prawnym. Punktem wyjścia są kryteria wielkości jednostki w dyrektywie 2013/34/UE, skorygowane dyrektywą delegowaną (UE) 2023/2775 z 17 października 2023 r. z eur-lex.europa.eu — stamtąd pochodzi pojęcie dużej jednostki przejęte przez CSRD.
Punkt odniesienia został potem zawężony. Dyrektywa (UE) 2026/470 z 24 lutego 2026 r. w eur-lex.europa.eu ogranicza obowiązek na poziomie jednostkowym do jednostek o przychodach netto powyżej 450 000 000 EUR, zatrudniających średnio powyżej 1 000 pracowników w roku obrotowym. Zawężenie dotyczy też grup i emitentów, a małe i średnie jednostki notowane na rynku regulowanym ta dyrektywa z reżimu wyłącza.
Jednostki z krajów trzecich podlegają odrębnemu reżimowi artykułu 40a dyrektywy 2013/34/UE, w którym dyrektywa (UE) 2026/470 w eur-lex.europa.eu podniosła wszystkie progi. Reżim obejmuje jednostkę zależną w Unii o przychodach netto powyżej 200 000 000 EUR w poprzednim roku obrotowym, a w jej braku oddział w Unii przy tym samym progu — i tylko wtedy, gdy sama jednostka z kraju trzeciego osiągnęła w Unii przychody netto powyżej 450 000 000 EUR w każdym z dwóch ostatnich lat obrotowych. Każda z tych liczb zastąpiła co innego: próg grupowy wzrósł z 150 000 000 EUR, próg oddziału z 40 000 000 EUR, a jednostka zależna, dotąd rozpoznawana klasą wielkości, dostała własny próg kwotowy. Sam obowiązek jest węższy: jednostka zależna albo oddział publikuje sprawozdanie dostarczone przez jednostkę z kraju trzeciego, nie raportuje w swoim imieniu.
Wniosek dla planowania jest nieprzyjemny: jednostka przygotowana jako duża mogła po tej zmianie wyjść z zakresu, a jednostka zależna, która sama nie ma już obowiązku, nadal dostarcza dane do sprawozdania skonsolidowanego grupy. Rozstrzyga aktualny tekst, nie notatka z poprzedniego roku.
Daty: od którego roku obrotowego
Pierwotny harmonogram CSRD był stopniowy. Zmieniały go kolejne akty i dopiero razem dają one obecny obraz.
Najpierw dyrektywa (UE) 2025/794 z 14 kwietnia 2025 r. z eur-lex.europa.eu — „stop the clock” — przesunęła start wymogów dla jednostek mających raportować po raz pierwszy za lata obrotowe 2025 oraz 2026, czyli dla drugiej i trzeciej grupy. Potem dyrektywa (UE) 2026/470 ograniczyła przepis o pierwszej grupie do trzech lat obrotowych od 1 stycznia 2024 r. i wskazała, że dla lat obrotowych rozpoczynających się 1 stycznia 2027 r. lub później obowiązuje zawężony przepis o drugiej grupie. Jednostki mieszczące się w pierwszym przepisie, ale nie w zawężonym drugim, od tych lat wychodzą z zakresu dyrektywy.
Terminy transpozycji stoją wprost w akcie, a do ich upływu obowiązuje prawo krajowe w dotychczasowym brzmieniu. Według dyrektywy (UE) 2026/470 w eur-lex.europa.eu przepisy wdrażające artykuły od pierwszego do trzeciego mają wejść do 19 marca 2027 r., a artykuł czwarty do 26 lipca 2028 r. Dyrektywa weszła w życie dwudziestego dnia po publikacji w Dzienniku Urzędowym.
Każda z tych liczb jest faktem z aktu, nie prognozą — wokół CSRD narosło sporo zapowiedzi, które nigdy nie weszły w życie w ogłaszanym brzmieniu.
Atestacja, format publikacji i kolejność prac
Sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju podlega atestacji, nie tylko przeglądowi wewnętrznemu. Wykonuje ją biegły rewident albo firma audytorska; państwo członkowskie może dopuścić niezależnego dostawcę usług atestacyjnych. Wymagany zakres to ograniczona pewność. Dyrektywa (UE) 2026/470 w eur-lex.europa.eu usunęła wymóg standardów atestacji dającej wystarczającą pewność i przesunęła termin standardów atestacji o ograniczonej pewności na 1 października 2028 r.
Rzecz, którą wdrożenia mylą: sprawozdanie nie jest osobnym dokumentem obok raportu rocznego. Jest wyodrębnioną częścią sprawozdania z działalności, publikowaną w formacie ESEF z rozporządzenia delegowanego (UE) 2019/815 w eur-lex.europa.eu. Uwaga na stan prawny: znakowanie ujawnień zrównoważonego rozwoju NIE jest jeszcze wymagane — motyw 24 dyrektywy (UE) 2026/470 mówi wprost, że do czasu przyjęcia reguł znakowania do tego rozporządzenia jednostki nie muszą znakować tej części. Trzymanie danych w strukturze nadającej się do znakowania jest więc przygotowaniem przed terminem. Ta sama dyrektywa ogranicza też informacje pozyskiwane od partnerów w łańcuchu wartości: nie znosi to obowiązków należytej staranności z innych przepisów ani nie dotyczy danych zbieranych na potrzeby zarządzania ryzykiem.
Kolejność prac nie zależy od grupy. Najpierw ustalenie, czy jednostka jest objęta — z aktualnym tekstem. Potem ocena podwójnej istotności, bo bez niej nie wiadomo, których standardów ESRS dotyczy zbieranie danych. Dopiero potem inwentaryzacja: gdzie dane powstają i kto je posiada. Rola, której brak zatrzymuje projekt najczęściej, to właściciel pojedynczego ujawnienia — osoba odpowiadająca za daną, nie za obszar. Bez niej dane docierają bez źródła, a atestacja jest właśnie pytaniem o ich pochodzenie.
Czytaj także
- Raportowanie ESG — od czego zacząć jako firma — kolejność pierwszych kroków w organizacji
- Ślad węglowy infrastruktury IT — jak go zmierzyć — dana wejściowa do obszaru środowiskowego
- Zrównoważone IT — praktyki operacyjne — co po stronie technologii daje się w ogóle zmierzyć
Rozwijaj kompetencje
Temat rozwijają szkolenia CSRD i raportowanie ESG z narzędziami IT oraz CSRD — praktyczny warsztat raportowania zrównoważonego rozwoju. Pierwsze dotyczy wyprowadzenia danych z systemów do struktury nadającej się do znakowania, drugie prowadzi przez ocenę istotności i konstrukcję samego sprawozdania. Skontaktuj się z nami, żeby dopasować zakres do etapu, na którym jesteście.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Kogo obejmie CSRD po ostatnich zmianach?
Obowiązek sprawozdawczy na poziomie jednostkowym dotyczy jednostek o przychodach netto przekraczających 450 000 000 EUR i średnim zatrudnieniu powyżej 1 000 pracowników w roku obrotowym — tak wynika z dyrektywy (UE) 2026/470 dostępnej w eur-lex.europa.eu. To samo zawężenie stosuje się do grup i emitentów. Małe i średnie jednostki notowane na rynku regulowanym zostały z reżimu wyłączone.
Jakie standardy trzeba zastosować i gdzie są opublikowane?
Standardy ESRS ustanawia rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2772, dostępne w eur-lex.europa.eu. Obejmują standardy przekrojowe oraz tematyczne w obszarze środowiskowym, społecznym i ładu korporacyjnego. Zakres ujawnień dla konkretnej jednostki wynika z jej oceny podwójnej istotności, a nie z pełnej listy standardów.
Czy sprawozdanie zrównoważonego rozwoju wymaga audytu?
Wymaga atestacji dającej ograniczoną pewność, wykonywanej przez biegłego rewidenta lub firmę audytorską; państwo członkowskie może dopuścić do tego niezależnego dostawcę usług atestacyjnych. Dyrektywa (UE) 2026/470 usunęła wymóg przyjęcia standardów atestacji dającej wystarczającą pewność, a termin przyjęcia standardów atestacji o ograniczonej pewności przesunęła na 1 października 2028 r.
Jakich narzędzi wymaga raportowanie zgodne z CSRD?
Nie konkretnego systemu, lecz określonych własności danych. Pierwsza to pochodzenie: ślad od wartości w sprawozdaniu do systemu źródłowego i do właściciela, bo o to pyta atestacja. Druga to struktura: sprawozdanie idzie w formacie ESEF, a znakowanie ujawnień zrównoważonego rozwoju wejdzie dopiero wraz z regułami znakowania (motyw 24 dyrektywy (UE) 2026/470 w eur-lex.europa.eu) — dane warto więc trzymać w postaci pól, zanim obowiązek dojdzie. Narzędzie bez śladu pochodzenia nie zdejmuje pracy, tylko przesuwa ją na moment atestacji.